आजच्या काळात मराठी समाजासमोर सर्वात मोठे आव्हान कोणते असेल, तर ते म्हणजे पोझिशन (पद) आणि पावर (खरी ताकद) यातील फरक ओळखणे. अनेकदा आपण पद, प्रतिष्ठा, नाव, बॅनर, फोटो, लाल दिव्याच्या गाड्या आणि सभांमधील टाळ्यांना यश समजतो. परंतु वास्तवात या गोष्टींमुळे समाजाचा विकास होत नाही. समाजाला पुढे नेते ती खरी ताकद — ज्ञान, पैसा, उद्योग, कौशल्य, संघटनशक्ती आणि निर्णयक्षमता.
पोझिशन म्हणजे एखादे पद, पदवी किंवा बाह्य प्रतिष्ठा. अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, संचालक, मंत्री किंवा पदाधिकारी अशी अनेक पदे माणसाला मिळू शकतात. या पदांमुळे नाव प्रसिद्ध होते, लोक ओळखू लागतात; पण प्रत्येक पदामागे निर्णय घेण्याचा अधिकार असेलच असे नाही. अनेकदा पद असते, पण निर्णयाची सूत्रे दुसऱ्याच हातात असतात. पावर म्हणजे अशी ताकद की ज्यामुळे तुम्ही स्वतः निर्णय घेऊ शकता आणि परिस्थिती बदलू शकता. आर्थिक सामर्थ्य, ज्ञान, कौशल्य, व्यावसायिक यश, प्रभावी संपर्कजाळे आणि समस्यांचे समाधान करण्याची क्षमता — ही खरी पावर आहे. ज्याच्याकडे पावर असते, तो इतरांवर अवलंबून राहत नाही; उलट इतर त्याच्याकडे मार्गदर्शनासाठी येतात.
मराठी समाजातील अनेक लोक अजूनही पद आणि प्रतिष्ठेला खूप महत्त्व देतात. कोणाला मोठे पद मिळाले की तो प्रभावशाली झाला असे समजले जाते. परंतु पद असूनही जर स्वतःच्या समाजासाठी ठोस निर्णय घेण्याची ताकद नसेल, तर त्या पदाचा उपयोग मर्यादित राहतो. दुसरीकडे, उद्योगपती, उद्योजक, तंत्रज्ञान क्षेत्रातील व्यावसायिक आणि ज्ञानाधारित क्षेत्रात यशस्वी झालेल्या व्यक्तींकडे औपचारिक पद नसले तरी त्यांच्याकडे आर्थिक आणि सामाजिक प्रभाव असतो. त्यामुळे त्यांचे म्हणणे गांभीर्याने ऐकले जाते. आजची खरी ताकद गुणवत्तापूर्ण शिक्षण, उद्योग व उद्योजकता, तंत्रज्ञान आणि डिजिटल कौशल्ये, आर्थिक शिस्त आणि गुंतवणूक, जागतिक दृष्टीकोन, मजबूत नेटवर्क आणि सहकार्य या गोष्टींमध्ये आहे. ज्याने या क्षेत्रांत स्वतःला सक्षम केले, त्याच्याकडे खऱ्या अर्थाने पावर निर्माण होते. फोटो, बॅनर, पदव्या आणि दिखाऊ प्रतिष्ठेपेक्षा स्वतःची क्षमता वाढवणे अधिक महत्त्वाचे आहे. कौशल्य शिका, व्यवसाय उभारा, रोजगार निर्माण करा, आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी बना. ज्याच्याकडे ज्ञान आणि आर्थिक सामर्थ्य आहे, त्याला समाजात सन्मान आपोआप मिळतो.
मराठी माणूस बुद्धिमान, कष्टाळू आणि जिद्दी आहे. योग्य दिशेने प्रयत्न केले, तर तो उद्योग, शिक्षण, विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात मोठी झेप घेऊ शकतो. आता वेळ आली आहे ती पोकळ प्रतिष्ठेपेक्षा खऱ्या सामर्थ्याकडे वळण्याची. आपल्या तरुणांनी पदांच्या मागे धावण्याऐवजी ज्ञान, उद्योग आणि आर्थिक स्वावलंबनाचा मार्ग स्वीकारला, तर मराठी समाज आर्थिकदृष्ट्या सक्षम, सामाजिकदृष्ट्या प्रभावी आणि बौद्धिकदृष्ट्या समृद्ध बनेल. पदापेक्षा सामर्थ्य मोठे असते; आणि सामर्थ्य निर्माण करणारा मराठी माणूसच उद्याचा महाराष्ट्र घडवेल.
प्रकाश भोसले,
लेखक व उद्योग सल्लागार
